thumbnailthumbnailthumbnailthumbnail
Jak uzyskać odszkodowanie?
Drukuj Email

Co mam zrobić, jeśli mediacja zawiodła?

Nie martw się. Ugoda zawierana w postępowaniu mediacyjnym nie jest oczywiście jedyną metodą, dzięki której możesz uzyskać odszkodowanie. Istnieją inne drogi dające Ci taką możliwość. Jedną z takich dróg jest orzeczenie obowiązku naprawienia (przez sprawcę) wyrządzonej szkody lub zadośćuczynienia za doznaną krzywdę. Pozostałymi możliwościami są: złożenie powództwa cywilnego w sądzie karnym oraz złożenie pozwu do sądu cywilnego.

Co mogę zrobić, jeżeli sąd nie przyjmie mojego powództwa cywilnego albo pozostawi je bez rozpoznania?

Niestety, nie możesz odwołać się od takiej decyzji, czyli złożyć zażalenia; nie oznacza to jednak, że droga do uzyskania odszkodowania została dla Ciebie zamknięta (por. art. 65 § 4 k.p.k.). W takiej sytuacji przychodzi Ci z pomocą droga postępowania cywilnego. Oznacza to, że możesz złożyć pozew o uzyskanie odszkodowania bądź zadośćuczynienia od sprawcy w sądzie cywilnym (por. art. 67 § 1 k.p.k.).Takie samo uprawnienie przysługuje Ci – jak już była mowa wcześniej – w sytuacji,kiedy nie jesteś zadowolony z wysokości odszkodowania uzyskanego w związku z nałożeniem na sprawcę obowiązku naprawienia szkody bądź z obowiązkiem wypłaty na Twoją rzecz nawiązki.

Co oznacza nazwa „powództwo cywilne”?

Pod nazwą „powództwo cywilne” kryje się po prostu Twoje żądanie jako pokrzywdzonego, aby sąd – przy okazji wymierzania sprawcy kary – zobowiązał go do wypłaty odszkodowania bądź zadośćuczynienia na Twoją rzecz.

Przykład:

Zenobiuszowi wybito w samochodzie szybę. Może on domagać się od sądu nie tylko nałożenia na sprawcę kary, ale również zobowiązania go do pokrycia kosztów wstawienia nowej szyby.

Co w sytuacji, gdy czuję, że szkoda lub krzywda wyrządzona mi przestępstwem nie została w pełni zrekompensowana?

Mimo tego, że sąd orzekł o obowiązku naprawienia przez sprawcę Twojej szkody lub zadośćuczynienia za doznaną przez Ciebie krzywdę albo zasądził na Twoją rzecz nawiązkę lub odszkodowanie, masz prawo – gdy czujesz, że Twoja szkoda bądź krzywda nie została w pełni zrekompensowana – udać się do sądu cywilnego i tam dochodzić dalszego odszkodowania lub zadośćuczynienia (por. art. 415 § 6 k.p.k.). O postępowaniu cywilnym będziesz mógł przeczytać niżej.

Przykład:

Sprawca spowodował wypadek samochodowy, w wyniku którego Zenobiusz złamał rękę, a samochód musiał oddać do kasacji. Sąd wypłacił Zenobiuszowi odszkodowanie w wysokości wartości kosztów leczenia ręki i wartości samochodu ustalonej na podstawie jego ceny rynkowej. Zenobiusz uważa jednak, że jego samochód był wart znacznie więcej ponieważ dużo zainwestował w jego ulepszenie, i nie jest zadowolony z wysokości odszkodowania. W takiej sytuacji może wnieść przeciwko sprawcy pozew do sądu cywilnego i domagać się zasądzenia od sprawcy dodatkowego odszkodowania, które w pełni zwróci – zdaniem Zenobiusza – rzeczywistą wartość samochodu.

Co w sytuacji, gdy nie będzie możliwe określenie rozmiarów mojej szkody lub krzywdy?

Może się tak zdarzyć, że sąd nie będzie w stanie określić rozmiarów szkody lub krzywdy, jaką wyrządził Ci sprawca. Wtedy sąd zamiast obowiązku naprawienia szkody lub zadośćuczynienia za doznaną krzywdę orzeknie na Twoją rzecz nawiązkę. Nawiązka jest to kwota, którą będzie Ci musiał wypłacić sprawca celem wynagrodzenia Twoich cierpień powstałych w wyniku przestępstwa. Jednakże orzeczenie nawiązki będzie możliwe dopiero w sytuacji, gdy niemożliwe będzie orzeczenie obowiązku naprawienia szkody lub zadośćuczynienia za doznaną krzywdę. W związku z tym pamiętaj, że nie jesteś uprawniony do składania wniosku o orzeczenie nawiązki (por. art. 46 § 2 k.k.).

Przykład:

Tosia została porwana i była dręczona psychicznie przez sprawcę, co trwale odbiło się na jej zdrowiu – innymi słowy doznała krzywdy. Sąd nie potrafił jednoznacznie określić rozmiarów tej krzywdy i nie mógł nałożyć na sprawcę obowiązku naprawienia szkody. Będzie mógł jednak zobligować sprawcę do wypłacenia na rzecz Tosi nawiązki w odpowiedniej wysokości. Nawiązkę można orzec w wysokości maksymalnie 100.000 złotych (por. art. 48 k.k.).

Czego mogę domagać się w powództwie cywilnym?

Możesz domagać się tylko odszkodowania za szkody powstałe bezpośrednio w wyniku przestępstwa bądź zadośćuczynienia za krzywdy powstałe w związku z przestępstwem. Zatem, tak samo jak przy obowiązku naprawienia szkody, nie jest możliwe żądanie naprawienia szkód bądź krzywd nie wynikłych bezpośrednio z zachowania sprawcy.

Przykład:

Sprawca wybił Krystynie okno w mieszkaniu. W żaden sposób nie zabezpieczyła ona wybitego okna i po jakimś czasie, gdy zaczął padać deszcz, woda dostawała się do wnętrza mieszkania. Krystyna nie będzie mogła domagać się od sprawcy naprawienia szkód wyrządzonych przez wodę.

Czy istnieje jakaś inna droga uzyskania odszkodowania bądź zadośćuczynienia niż mediacja i orzeczenie obowiązku naprawienia szkody lub zadośćuczynienia za doznaną krzywdę?

Jeżeli nie zdecydujesz się na złożenie wniosku o nałożenie na sprawcę obowiązku naprawienia szkody lub zadośćuczynienia za doznaną krzywdę, w ramach postępowania karnego możesz wytoczyć przeciwko sprawcy powództwo cywilne, zwane powództwem adhezyjnym. Główną zaletą takiego działania jest znaczne przyspieszenie sprawy – wszystkie kwestie załatwia sąd karny. Zatem nie będziesz musiał w celu otrzymania odszkodowania czy też zadośćuczynienia udawać się dodatkowo do sądu cywilnego. Zaoszczędzisz czas (jedna sprawa zamiast dwóch) i pieniądze, które musiałbyś wydać tytułem opłat sądowych.

Czy istnieje możliwość, żeby sąd zasądził na moją rzecz odszkodowanie z urzędu?

Sąd w razie skazania sprawcy, może zasądzić z urzędu na Twoją rzecz odszkodowanie, a także – jak zostało powyżej przedstawione – nałożyć na sprawcę obowiązek naprawienia szkody lub zadośćuczynienia za doznaną krzywdę. Podkreślić trzeba jednak, że sąd nie może zrobić tych dwóch rzeczy równocześnie – nałożenie na sprawcę obowiązku naprawienia szkody lub zadośćuczynienia za doznaną krzywdę wyklucza zasądzenie odszkodowania (por. art. 415 § 4 i 7 k.p.k.). Mimo to pamiętaj, że nikt tak dobrze nie zadba o Twój interes, jak Ty sam. Dlatego też, gdy tylko możesz, składaj wniosek o nałożenie na sprawcę obowiązku naprawienia szkody lub wnoś przeciwko niemu powództwo cywilne w ramach procesu karnego. Im większa będzie Twoja aktywność, tym większa szansa, że będziesz zadowolony z wyników procesu.

Czy jako krewny pokrzywdzonego, który zmarł, przysługuje mi prawo uzyskania odszkodowania bądź zadośćuczynienia?

Jak najbardziej tak. Jako osoba najbliższa dla pokrzywdzonego, który zmarł, masz prawo wnioskować o nałożenie na sprawcę obowiązku naprawienia szkody, wnieść powództwo cywilne przeciwko sprawcy w postępowaniu karnym czy też wnieść pozew do sądu cywilnego (por. art. 46 § 1 k.k., art. 63 k.p.k.). Pamiętaj zatem, że jako pokrzywdzonemu przysługuje Ci prawo domagania się odszkodowania bądź zadośćuczynienia. Co więcej, masz na to kilka sposobów i od Ciebie zależy, który z nich wybierzesz. Pamiętaj jednak, że najlepiej najpierw spróbować się dogadać ze sprawcą na drodze mediacji – uzgodnienie ze sprawcą formy naprawienia szkody będzie dla Ciebie najszybszym sposobem załatwienia sprawy, a poza tym sam będziesz mógł mieć wpływ na to, jak sprawca wynagrodzi Ci Twoją szkodę. Jeżeli nie uda Ci się pojednać ze sprawcą, spróbuj złożyć wniosek o nałożenie na sprawcę obowiązku naprawienia szkody albo wnieś przeciwko niemu powództwo cywilne w ramach postępowania karnego. Unikaj tym samym wnoszenia odrębnego pozwu do sądu cywilnego – stracisz na to zarówno czas (druga rozprawa przed innym sądem), jak i pieniądze (koszty sądowe). Postępowanie cywilne powinno być dla Ciebie ostatecznością – gdy inne sposoby uzyskania odszkodowania bądź zadośćuczynienia zawiodą.

Czy ktoś przypomni mi w trakcie postępowania o możliwości wniesienia wniosku o orzeczenie obowiązku naprawienia szkody lub zadośćuczynienia za doznaną krzywdę?

Tak, informację taką poda Ci prokurator w zawiadomieniu o wniesieniu przez niego do sądu aktu oskarżenia. Prokurator poinformuje Cię także do kiedy taki wniosek możesz złożyć oraz wskaże inne przysługujące Ci uprawnienia związane z dochodzeniem roszczeń majątkowych (por. art. 334 § 2 k.p.k.).

Czy mogę jednocześnie złożyć wniosek o nałożenie na sprawcę obowiązku naprawienia szkody i wnieść przeciwko niemu powództwo cywilne w postępowaniu karnym?

Pamiętaj o tym, że wybranie jednej z tych dróg (złożenie wniosku o nałożenie na sprawcę obowiązku naprawienia szkody albo wytoczenie przeciwko sprawcy powództwa cywilnego w ramach postępowania karnego) wyłącza możliwość zastosowania drugiej. Zatem jeżeli wytoczyłeś powództwo cywilne, nie możesz już złożyć wniosku o nałożenie na sprawcę obowiązku naprawienia szkody. I odwrotnie – jeżeli złożyłeś taki wniosek, nie możesz wytoczyć powództwa cywilnego, a jeśli to zrobisz, sąd odmówi jego przyjęcia (por. art. 65 § 1 pkt. 6 k.p.k., art. 49a k.p.k.).

Czy moja szkoda zostanie naprawiona, a krzywda zadość uczyniona z urzędu, czy też muszę składać w tej sprawie wniosek?

Sąd ma możliwość orzeczenia obowiązku naprawienia szkody lub zadośćuczynienia za doznaną krzywdę z urzędu, jednakże nie musi tego robić. Żeby mieć gwarancję, że sąd nałoży taki obowiązek na sprawcę, powinieneś złożyć odpowiedni wniosek – wówczas sąd musi orzec obowiązek naprawienia szkody w całości albo w części lub zadośćuczynienie za doznaną krzywdę. Wniosekmożesz złożyć w czasie rozprawy sądowej, najpóźniej jednak do momentu zakończenia Twojego pierwszego przesłuchania przez sąd; w wypadku gdy nie byłeś przesłuchany, ostatecznym terminem do złożenia wniosku będzie dla Ciebie moment zabrania przez strony głosu (por. art. 46 § 1 k.k., art. 49a k.p.k.).

Czy sąd karny zawsze przychyli się do mojego powództwa cywilnego?

Niestety nie. Istnieją sytuacje, w których sąd będzie zmuszony do odrzucenia Twojego żądania. Może się to zdarzyć przede wszystkim w sytuacji zaistnienia pewnych określonych okoliczności, które nie pozwalają na uzyskanie odszkodowania w taki sposób. Będzie to miało miejsce np. w sytuacji, gdy sprawca będzie nieletni, gdy czyn sprawcy będzie wykroczeniem, gdy sprawca będzie sądzony przez Trybunał Stanu (por. art. 65 k.p.k.). Ponadto, sąd może pozostawić Twoje powództwo bez rozpoznania, gdy stwierdzi, że dowody, które zostały przedstawione, nie są wystarczające do zasądzenia odszkodowania, a gromadzenie dalszych dowodów przedłużyłoby nadmierniepr oces (por. art. 415 § 3 k.p.k.).

Przykład:

Zenobiusz chce uzyskać odszkodowanie za zniszczony w wypadku samochód. Nie ma jednak wszystkich dokumentów, które sąd uznał za niezbędne do ustalenia faktycznej wartości samochodu. Zenobiusz mógłby zdobyć te dokumenty, jednak trochę to potrwa i blokowałoby to postępowanie karne. W takiej sytuacji sąd pozostawi powództwo Zenobiusza bez rozpoznania. Sąd pozostawi Twoje powództwo bez rozpoznania także wówczas, gdy sprawca zostanie uniewinniony bądź sprawa zostanie umorzona (por. art. 415 § 2 k.p.k.). Nie martw się – nie oznacza to w żadnym wypadku, że w takiej sytuacji straciłeś szansę na uzyskanie odszkodowania – istnieją bowiem inne drogi prowadzące do jego uzyskania.

Czy w każdym przypadku istnieje możliwość nałożenia na sprawcę obowiązku naprawienia szkody lub zadośćuczynienia za doznaną krzywdę?

Tak, obowiązek taki może być nałożony wobec sprawcy każdego przestępstwa, którym zostałeś pokrzywdzony (por. art. 46 § 1 k.k.).

Jak mogę uzyskać odszkodowanie bądź zadośćuczynienie?

Pierwszym i najszybszym sposobem naprawienia negatywnych skutków wynikłych z przestępstwa jest próba pojednania się ze sprawcą, czyli zawarcie ugody w drodze mediacji. Jak mogłeś już wcześniej przeczytać, mediacja pozwala Ci – przy zachowaniu określonych warunków – na czynny udział w szybkim zakończeniu sprawy. Co więcej – zakończeniu, które będzie Cię zadowalać. Jak łatwo się domyśliłeś, zawarcie ugody w postępowaniu mediacyjnym pozwala Ci na wynegocjowanie ze sprawcą odszkodowania czy też zadośćuczynienia. Sprawcy często zależy na tym, żeby pojednać się z pokrzywdzonym – otwiera mu to drogę do szybszego i łagodniejszego dla niego w skutkach postępowania. Należy podkreślić także, że sprawcy może bardzo zależeć na tym samym co Tobie, czyli na naprawieniu wyrządzonej Ci szkody bądź krzywdy – zawarcie ugody może mu ułatwić złożenie wniosku o warunkowe umorzenie postępowania lub o skazanie bez rozprawy (por. art. 23a k.p.k., art. 335 k.p.k., art. 336 k.p.k.). Zatem jeżeli zależy Ci na szybkim załatwieniu sprawy i naprawieniu przez sprawcę wyrządzonej Ci przez niego szkody, a nie masz nic przeciwko ewentualnym pozytywnym skutkom mediacji dla sytuacji procesowej sprawcy, zawsze staraj się podjąć ze sprawcą dialog w celu pojednania (ugoda w drodze mediacji). Jest to zdecydowanie najszybsza i najprostsza forma uzyskania odszkodowania. Nie obawiaj się – jeżeli wynegocjujesz ze sprawcą sposób naprawienia szkody, a sprawca nie wywiązuje się z umowy, Ty zawsze masz prawo domagać się wykonania postanowień ugody poprzez wniesienie odpowiedniego pozwu do sądu cywilnego. Wyrok uzyskany w postępowaniu cywilnym jest także tytułem egzekucyjnym, na mocy którego masz prawo zawsze domagać się od sprawcy wypłacenia należnych Ci pieniędzy, także za pośrednictwem komornika (por. art. 777 § 1 pkt. 1 k.p.c.).

Przykład:

Sprawca zniszczył Zenobiuszowi samochód. Zenobiusz zawarł z nim ugodę, na mocy której sprawca zobowiązał się do pokrycia kosztów naprawy samochodu. Zenobiusz chce, żeby sprawca wypłacił mu odszkodowanie – on jednak tego nie robi. W takim wypadku Zenobiusz może złożyć do sądu cywilnego pozew z żądaniem, aby sąd zobowiązał sprawcę do wykonania postanowień ugody. Musisz wiedzieć, że walor tytułu egzekucyjnego ma także ugoda zawarta przed sądem na posiedzeniu pojednawczym w sprawie z oskarżenia prywatnego. Takiej cechy nie ma jednak żadna ugoda zawarta przed mediatorem w toku mediacji (por. art. 107 k.p.k.).

Jak mogę złożyć pozew do sądu cywilnego?

Po pierwsze, możesz w terminie 30 dni od daty nieprzyjęcia powództwa lub pozostawienia go bez rozpoznania (o czym powiadomi Cię sąd) wnieść do sądu karnego wniosek o przekazanie Twojego powództwa do właściwego sądu cywilnego. Termin ten jest ważny o tyle, że wtedy za dzień zgłoszenia powództwa w sądzie cywilnym uważa się dzień, w którym wniosłeś powództwo cywilne w sądzie karnym (por. art. 67 § 2 k.p.k.).

Przykład:

15 marca Krystyna wniosła powództwo cywilne w postępowaniu karnym, które nie zostało przyjęte. Jeżeli do 14 kwietnia włącznie wniesie o przekazanie pozwu do sądu cywilnego, to sąd cywilny będzie ten pozew traktował jakby został wniesiony 15 marca. Po drugie, w wypadku gdy postępowanie przed sądem karnym zostanie zawieszone (sprawa nie będzie toczyła się dalej przez dłuższy czas z powodu jakichś przeszkód), to na Twoje żądanie sąd karny także przekaże Twoje powództwo do właściwego sądu cywilnego (por. art. 68 k.p.k.). Po trzecie, w sytuacji, gdy złożyłeś powództwo cywilne jeszcze w czasie, gdy sprawą zajmował się prokurator (nie została ona przekazana do sądu), a ten postanowił, że nie będzie wnosił do sądu aktu oskarżenia, powinieneś w ciągu 30 dni zgłosić mu żądanie o przekazanie Twojego powództwa do właściwego sądu cywilnego. Na Twoje żądanie pozew zostanie przekazany przez prokuratora do sądu cywilnego (por. art. 69 § 4 k.p.k.). Pozew do sądu cywilnego możesz ponadto wnieść zupełnie niezależnie od sprawy karnej – jednak pamiętaj, że jest to zupełnie odrębne postępowanie (toczące się obok postępowania przed sądem karnym). Oznacza to dla Ciebie, że będziesz musiał poświęcić na sprawę dwa razy więcej czasu – będą dwie oddzielne sprawy, jedna przed sądem karnym, druga przed cywilnym. Pamiętaj także, że będziesz musiał ponieść koszty sądowe – wniesienie pozwu do sądu cywilnego, w przeciwieństwie do wniesienia powództwa cywilnego w procesie karnym, nie jest bezpłatne!

Jakie korzyści wynikają dla mnie z nałożenia na sprawcę obowiązku naprawienia szkody lub zadośćuczynienia za doznaną krzywdę?

Obowiązek naprawienia wyrządzonej szkody lub zadośćuczynienia za doznaną krzywdę jest dla Ciebie o tyle korzystny, że jeżeli złożysz wniosek o jego zasądzenie, to sąd będzie zobligowany do nałożenia go na sprawcę. W takiej sytuacji masz zatem gwarancję uzyskania odszkodowania lub zadośćuczynienia.

Jakie mogą mnie spotkać skutki przestępstwa?

Prawo dwojako określa skutki, jakie mogą Cię spotkać w wyniku popełnienia przestępstwa na Twoją niekorzyść. Po pierwsze, skutkiem takim może być szkoda. Mówimy o niej wtedy, gdy skutki przestępstwa dotyczą mienia, a zatem przedmiot, który miałeś, został w wyniku przestępstwa uszkodzony, zniszczony lub ukradziony, a także gdy sam fizycznie ucierpiałeś w wyniku przestępstwa.

Przykład:

Wybita w polonezie Zenobiusza szyba i skradzione radio.

Przykład:

Złamana w wypadku samochodowym ręka Jasia.Naprawienie przez sprawcę stanu, jaki powstał w wyniku popełnienia przestępstwa i zaistnienia szkody, jest nazywane odszkodowaniem.

Przykład:

Zenobiusz chce, żeby sprawca pokrył koszt wymiany szyby i zapłacił za skradzione radio, czyli wypłacił mu odszkodowanie za swój czyn.

Przykład:

Z powodu złamanej ręki Jaś musiał pójść do lekarza, zapłacić za wizytę i za założenie gipsu – oczekuje teraz od sprawcy, że pokryje koszty jego leczenia, czyli wypłaci mu odszkodowanie. Po drugie, skutkiem przestępstwa może być także krzywda. Będziesz z nią miał do czynienia w sytuacji, gdy skutek nie będzie dotyczył Twojego mienia ani ciała, lecz bezpośrednio Twojej psychiki. Mogą to być zatem wszelkie zmiany psychiczne, które wystąpią u Ciebie bezpośrednio w związku z przestępstwem.

Przykład:

Krystyna została brutalnie zgwałcona, przez co teraz panicznie boi się kontaktów z mężczyznami.

Przykład:

Ktoś porwał Tosię i ją więził. Trzymał ją bez jedzenia w zimnej piwnicy, w której mieszkały szczury. Teraz Tosia codziennie boi się, że może ją to znowu spotkać,boi się wyjść do ludzi, bo myśli, że każdy będzie chciał ją skrzywdzić. Naprawienie takiego skutku przestępstwa nosi miano zadośćuczynienia.

Przykład:

Tosia będzie mogła domagać się od sprawcy wypłaty pieniędzy za to, że cierpiała, jak również za to, że boi się wychodzić z domu. Szkoda może obejmować swoim zakresem zarówno straty rzeczywiste, czyli wyrządzone bezpośrednio Tobie lub danej rzeczy, jak i utracone korzyści, które prawdopodobnie uzyskałbyś, gdyby sprawca nie wyrządził Ci szkody.

Przykład:

Szwagier Zenobiusza jest taksówkarzem i ktoś zdewastował mu samochód. Szwagier może się w takiej sytuacji domagać zarówno zapłaty za naprawę samochodu (strata rzeczywista), jak i zapłaty w wysokości dochodów, które prawdopodobnie uzyskałby, jeżdżąc taksówką, gdyby nie była zepsuta (utracona korzyść). Zapewne oczekujesz od sądu nie tylko ukarania sprawcy za to co zrobił, ale chcesz również, żeby Twoja krzywda bądź szkoda została naprawiona. A zatem nasuwa się pytanie: czy jako pokrzywdzony możesz domagać się od sprawcy odszkodowania za szkodę wyrządzoną przestępstwem lub zadośćuczynienia za doznaną krzywdę?

Przykład:

Jaś został pobity na ulicy przez chuligana. Czy może on domagać się zwrotu kosztów leczenia (odszkodowania) obrażeń ciała?

Przykład:

Zenobiuszowi wybito w samochodzie szybę. Czy może on domagać się od sprawcy pokrycia kosztów wymiany szyby? Odpowiedź na te pytania jest oczywiście pozytywna – tak, możesz. Co więcej, prawo daje Ci kilka możliwości, dzięki którym będziesz mógł uzyskać odszkodowanie bądź zadośćuczynienie.

Kiedy i w jakiej formie mogę wnieść powództwo cywilne?

Żądanie takie możesz zgłosić na rozprawie, najpóźniej przed odczytaniem aktu oskarżenia. Powództwo cywilne powinno spełniać wymogi pozwu z postępowania cywilnego, a więc musi być sporządzone na piśmie i zawierać, poza zwykłymi elementami pisma procesowego, określenie żądania oraz okoliczności go uzasadniających. Od momentu złożenia powództwa cywilnego będziesz nazywany przez sąd powodem cywilnym (por.art.62,70 i 385 § 1 k.p.k.,art.187 k.p.c.).
Zobacz wzór nr 17

 


English German Polish Russian

Odwiedziło nas

Łącznie1042641




Sieć Pomocy Ofiarom Przestępstw